Ίδρυση
Η δημιουργία της Έδρας είχε ως αφετηρία τη διαπίστωση ότι η ιστορία και ο πολιτισμός της μεγαλονήσου δεν είναι ιδιαιτέρως γνωστά στο ελληνικό κοινό ούτε αποτελούν αντικείμενο συστηματικής μελέτης και αυτοτελούς διδασκαλίας στα ελληνικά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, παρά το γεγονός ότι η Κύπρος αποτελεί μοναδική περίπτωση όπου συμπαγής ελληνισμός επιβίωσε και αναπτύχθηκε στο πλαίσιο μακραίωνης ξένης κυριαρχίας και, εν συνεχεία, ιδιαίτερης κρατικής οντότητας.
Η απόφαση για τη δημιουργία της Έδρας Κυπριακών Σπουδών, της πρώτης Έδρας Κυπριακών Σπουδών σε Ελληνικό Ανώτατο Ίδρυμα, λήφθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο της Κυπριακής Δημοκρατίας το 2021 και το 2024. Οι όροι λειτουργία της διέπονται από το μνημόνιο που υπέγραψε η Υπουργός Παιδείας της Κύπρου με τον Πρύτανη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης τον Ιούνιο του 2025, ενώ τα εγκαίνιά της τελέστηκαν από τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας στις 26 Οκτωβρίου 2025.
Για να στελεχωθεί η Έδρα και να υλοποιηθεί το Μνημόνιο, η Συνέλευση της Νομικής Σχολής, στις 10 Οκτωβρίου 2025, εξέλεξε ως Επίκουρο Καθηγητή τον δρα. Χάρη Αλεξάνδρου. Η Έδρα είναι συνδεδεμένη λειτουργικά με τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου και στεγάζεται σε αίθουσα που έχει παραχωρηθεί στο κτήριο της Σχολής.
Στόχοι και υλοποίηση
Η ίδρυση της Έδρας Κυπριακών Σπουδών υπερβαίνει τα όρια ενός ακαδημαϊκού θεσμού. Αποτελεί ένα σύμβολο κοινής πορείας και πολιτισμικής συνέχειας ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο. Οι επιτακτικές προκλήσεις που έχει να αντιμετωπίσει ο Ελληνισμός σε ένα ρευστό διεθνές περιβάλλον και σε κοινωνικές συνθήκες διαρκώς μεταβαλλόμενες, επιβάλλουν αξιοποίηση της γνώσης με σκοπό τον γόνιμο αναστοχασμό, που θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός αξιόπιστου κοινού οράματος για το μέλλον. Μέσα από τη διεπιστημονική έρευνα, τις δημόσιες συζητήσεις και τη συνεργασία με θεσμούς της Κύπρου και της Ελλάδας, η Έδρα στοχεύει, μεταξύ άλλων,
- να συνδέσει την ακαδημαϊκή σκέψη με τις τρέχουσες ανησυχίες της κοινωνίας. Με αυτόν τον τρόπο, η Έδρα φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως χώρος διαλόγου, όπου η έρευνα δεν απομονώνεται, αλλά συνομιλεί με το παρόν και συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση ενός οράματος για το μέλλον.
- να λειτουργήσει ως ακόμη ένας συνεκτικός κρίκος του σύγχρονου ελληνισμού, στην αλυσίδα των ακατάλυτων και διαχρονικών δεσμών Ελλάδας-Κύπρου που θεμελιώνονται στην κοινή ιστορία, ταυτότητα και πολιτισμό. Έτσι, η πολυεπίπεδη συνεργασία Ελλάδας και Κύπρου αποκτά μια νέα, ουσιαστική διάσταση θεμελιωμένη στην αποφασιστική δύναμη της γνώσης και της έρευνας.
- να προβάλει το Κυπριακό Πρόβλημα και να ευαισθητοποιήσει γύρω από τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής και της συνεχιζόμενης κατοχής.
- να προωθήσει τη γνώση και να συστηματοποιήσει την έρευνα γύρω από την ιστορία και τον πολιτισμό της Κύπρου.
Ως τρόποι υλοποίησης των πιο πάνω, προνοούνται από το μνημόνιο η διοργάνωση ημερίδων, συνεδρίων, διαλέξεων και εκθέσεων που θα προβάλλουν την ιστορία, τον πολιτισμό και άλλα χαρακτηριστικά της κυπριακής κοινωνίας. Προνοείται επίσης η συνεργασία με τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της Ελλάδας και της Κύπρου και η συνεργασία με τις διπλωματικές αποστολές της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και η ενίσχυση της συνεργασίας με ευρωπαϊκούς και διεθνείς φορείς στο πλαίσιο ερευνητικών προγραμμάτων.
Η προοπτική
H ενασχόληση με την κυπριακή ιστορία και τον πολιτισμό δεν γίνεται μονοθεματικά, εν είδει μελέτης τοπικού ενδιαφέροντος. Οι επιστήμονες, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες που θα συμμετάσχουν σε αυτό το εγχείρημα θα κάνουν ένα ακόμα βήμα προς την εθνική αυτοσυνειδησία, αφού θα ψηλαφίσουν την ιστορία και τον πολιτισμό του κυπριακού λαού όχι ως κάτι μακρινό, αλλά ως ζωντανό κομμάτι της εθνικής μας ταυτότητας. Αφού λοιπόν στους νέους και στις νέες στηρίζουμε τις ελπίδες μας ως κοινωνία, οφείλουμε να τους παράσχουμε τα απαραίτητα εφόδια και τις εμπειρίες ώστε να διαχειριστούν το μέλλον με την αυτοπεποίθηση και την αισιοδοξία που πηγάζει από την επιστημονική γνώση.
