Έδρα Jean Monnet «Οικονομική και Δημοσιονομική Διακυβέρνηση στην Ε.Ε.)
Η πρόταση «Οικονομική και Δημοσιονομική Διακυβέρνηση και Διαφάνεια στην Ε.Ε.» (“EUFiscalGov”) υποβλήθηκε στον Ευρωπαϊκό Εκτελεστικό Οργανισμό Παιδείας και Πολιτισμού (European Education and Culture Executive Agency (EACEA)) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της πρόσκλησης ERASMUS-JMO-2025-HEI-TCH-RSCH, καλύπτει τριετή περίοδο υλοποίησης (2025–2028) και επικεντρώνεται στο πλαίσιο οικονομικής και δημοσιονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ, από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (1992) έως την τροποποίηση του σχετικού πλαισίου δημοσιονομικής διακυβέρνησης τον Απρίλιο του 2024. Η πρόταση εντοπίζει δύο βασικά κενά, τα οποία φιλοδοξεί να καλύψει με τις προτεινόμενες δράσεις της και ειδικότερα αφενός την απουσία ευρωπαϊκής διάστασης στη διδασκαλία του δημοσιονομικού δικαίου στα ελληνικά πανεπιστήμια και αφετέρου την έλλειψη κατανόησης από το ευρύ κοινό του ετήσιου Κρατικού Προϋπολογισμού και της σχέσης του με το πλαίσιο δημοσιονομικής διακυβέρνησης της ΕΕ.
Ειδικότερα η έδρα στοχεύει στην ενίσχυση της περιορισμένης ακαδημαϊκής εργασίας, τόσο σε επίπεδο διδασκαλίας όσο και έρευνας, σχετικά με το Πλαίσιο Οικονομικής και Δημοσιονομικής Διακυβέρνησης στην ΕΕ, αυξάνοντας το ενδιαφέρον και εμβαθύνοντας τις γνώσεις σε αυτόν τον τομέα σπουδών, καθώς και στην ενίσχυση της δημόσιας κατανόησης και ευαισθητοποίησης σε αυτά τα ζητήματα, επεξηγώντας με απλή γλώσσα τεχνικούς όρους και διαδικασίες στο ευρύ κοινό, βοηθώντας το να ξεπεράσει τις δυσκολίες που σχετίζονται με την πρόσβαση στα σχετικά δημοσιονομικά έγγραφα, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο την ενεργό συμμετοχή των πολιτών στη δημοκρατική ζωή της Ευρώπης, την εμπιστοσύνη του κοινού στους θεσμούς και κατ’ επέκταση τις κοινές αξίες της ΕΕ και το κράτος δικαίου. Η έργο της έδρας Jean Monnet ακολουθεί μια καινοτόμο θεματική προσέγγιση, βασισμένη στην ανάλυση των βασικών χαρακτηριστικών της δημοσιονομικής διακυβέρνησης στην ΕΕ, με ιδιαίτερη αναφορά σε θέματα που βρίσκονται στο επίκεντρο των ενδιαφερόντων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όπως η μεταρρύθμιση του δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ (“EU’s fiscal framework”), το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο (“European Semester”), το πρόγραμμα “NextGenerationEU”, την υλοποίηση των εθνικών Σχεδίων RRF, το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς για τον Πράσινο Προϋπολογισμό (“EU Green Budgeting Reference Framework”), τη διάσταση της ενσωμάτωσης του φύλου στον προϋπολογισμό (“Gender Budgeting”), τη νέα ατζέντα για τη φορολόγηση των επιχειρήσεων (“New Business Taxation agenda”) κ.ά. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω τυπικών (ακαδημαϊκά μαθήματα με αναμορφωμένα προγράμματα σπουδών, με έμφαση στη ευρωπαϊκή διάσταση της δημοσιονομικής διακυβέρνησης, άρθρα, βιβλία) και μη τυπικών εκπαιδευτικών εργαλείων (σεμινάρια/εργαστήρια, Προϋπολογισμοί Πολιτών, φόρουμ συζητήσεων, διαδραστικές διαδικτυακές πλατφόρμες, κανάλια κοινωνικών μέσων κ.ά.).
Όλες οι προαναφερόμενες δράσεις αναμένεται να ωφελήσουν ένα ποικίλο και ευρύ κοινό, συμπεριλαμβανομένων φοιτητών, ερευνητών, καθηγητών, δημοσίων υπαλλήλων, πολιτικών, δημοσιογράφων, ΜΚΟ και, τελικά, του ευρύτερου κοινού, με ειδικές δράσεις για παιδιά και άτομα με αναπηρία. Τα αποτελέσματα του έργου θα περιλαμβάνουν τη διδασκαλία μαθημάτων, τη διοργάνωση συνεδρίων/σεμιναρίων, τη συγγραφή ακαδημαϊκών βιβλίων, έναν ακαδημαϊκό οδηγό, επιστημονικά άρθρα, τους Προϋπολογισμούς των Πολιτών για το 2026, το 2027 και το 2028 και μια βάση δεδομένων, όπου θα τηρείται τόσο το δικό μας πρωτότυπο υλικό όσο και έγγραφα της ΕΕ στον τομέα αυτό.
Ειδικότερα, στο πλαίσιο της εκπαίδευσης προβλέπεται η ενσωμάτωση στοιχείων του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού και φορολογικού δικαίου στο curriculum μαθημάτων που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα σπουδών της Νομικής Σχολής (προπτυχιακών, μεταπτυχιακών και Erasmus) δημοσιονομικού και φορολογικού αντικειμένου με την αναμόρφωση της διδασκόμενης ύλης ώστε να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ευρωπαϊκή διάσταση του διδασκόμενου αντικειμένου, καθώς και η εισαγωγή στο ως άνω πρόγραμμα σπουδών ενός νέου μαθήματος αφιερωμένου αποκλειστικά στο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό δίκαιο (κάτι που ισχύει για το ακαδημαϊκό έτος 2025-2026).
Περαιτέρω, στο πλαίσιο της έδρας προβλέπεται η σύνταξη του Προϋπολογισμού Πολιτών, ο οποίος αποτελεί μια μη τεχνική παρουσίαση είτε του σχεδίου προϋπολογισμού είτε του ψηφισμένου προϋπολογισμού. Ειδικότερα προβλέπεται η κατάρτιση, έκδοση και δημόσια παρουσίαση σε ειδικές εκδηλώσεις των βασικών στοιχείων και δεδομένων του Κρατικού Προϋπολογισμού σε γλώσσα απλή και κατανοητή και με ειδική πρόνοια για την ανάδειξη της ευρωπαϊκής διάστασης αυτού, ώστε να καταστεί αυτός πραγματικά προσβάσιμος από το ευρύ κοινό, με απώτερο στόχο την ενίσχυση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της συμμετοχής των πολιτών.
Όπως αναφέρθηκε, οι δράσεις της έδρας στοχεύουν σε τρεις ομάδες-στόχους και ειδικότερα την ακαδημαϊκή κοινότητα, τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής και το ευρύ κοινό. Αναφορικά με την ακαδημαϊκή κοινότητα, αναμένεται βελτίωση των προγραμμάτων σπουδών, ενίσχυση της ερευνητικής δραστηριότητας, ανάπτυξη διεθνών συνεργασιών και αύξηση της ελκυστικότητας του Α.Π.Θ. για φοιτητές από την Ευρώπη. Μέσα από την υλοποίηση των προτεινόμενων δράσεων, φιλοδοξεί να αναδειχθεί το Α.Π.Θ. σε κέντρο της εν Ελλάδι μελέτης του ευρωπαϊκού πλαισίου δημοσιονομικής διακυβέρνησης. Αναφορικά με τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, τα ερευνητικά αποτελέσματα αναμένεται να συμβάλουν στον εντοπισμό κενών στο υφιστάμενο πλαίσιο, να υποστηρίξουν νομοθετικές μεταρρυθμίσεις και να ενισχύσουν τον δημόσιο έλεγχο και τη λογοδοσία. Τέλος, για το ευρύ κοινό και την κοινωνία των πολιτών, η πρόταση στοχεύει στην αύξηση της ευαισθητοποίησης, στην ενίσχυση της κοινωνικής εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και στη μακροπρόθεσμη εδραίωση της πιο ενεργούς δημοκρατικής συμμετοχής των πολιτών.
